ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )

107

سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )

محصول داخلى ، يا ابريشم يزد و كاشان موسوم به تافته كه زير آنها بخصوص پوشيدن پارچه‌هاى خارا و ديبا مطلوب است ؛ باوجود اين قباهائى از پارچهء زرى با نقوش گل طلائى و نقره‌اى بافت كاشان ديده مىشود كه به لباس آباى كليسا شباهت دارد . قبا تا روى زانو مىرسد ؛ دامن قبا آن‌چنان گشاد است كه در جلو روى هم مىآيد و قسمتهاى مخفى بدن را مىپوشاند . هر لباسى كه داراى اين خصيصه نباشد جلف به نظر مىآيد . به همين دليل فراك اروپائى باعث ناراحتى ايرانيان است و آنها هيچ نمىفهمند چرا با اين قيمتهاى نازل پارچه باز فرنگيها صرفه‌جوئى مىكنند ! به همين ترتيب هم پوشيدن قبا با تكمهء باز ، كار ناپسندى بشمار مىرود . قبا به كمك كمربند نگاه داشته مىشود . كمربند عبارت است از تسمه‌اى دراز كه چند بار به دور كمر پيچيده مىشود و انتهاى آن را تو مىگذارند . متمولين كمر خود را با شال كشمير مىبندند ؛ كارمندانى كه بدون واسطه با شاه تماس دارند و نظاميان كمربندى چرمى دارند كه در جلو آن سگكى ديده مىشود . اين سگك با الماس يا جواهر ديگر ترصيع شده و اغلب قيمت آن به يك تا دو هزار تومان بالغ مىشود . شاه به صاحب‌منصبان عاليمقام هنگامى كه كار خود را آغاز مىكنند قلاب كمربند هديه مىكند ، و به من نيز با هديهء قلابى به قيمت سيصد تومان ، افتخار بخشيده است . اصولا شرقيها از ديرباز براى كمربند اهميت خاصى قائل شده‌اند . حتى از زمانهاى بسيار قديم كمربند مفهومى عرفانى و دينى پيدا كرده است و اين نكته از مواضع مختلف زند اوستا برمىآيد ؛ در تعليمات مكتب يهود نيز آمده است : « براى آنكه دل شرمگاه را نبيند . » به‌هرحال كمربند از قديم‌ترين ايام جزئى از پوشش عمومى مردم مشرق زمين بشمار مىرود و علت اصلى خدنگى قامت و حركات مليح شرقيها را بايد در آن جست . اينكه در بين آنها انحناى ستون فقرات تا اين اندازه اندك است به گمان من بايد در اثر بستن كمربند باشد . كمربند ايرانيها مانند كمربند رايج در بعضى از ممالك اروپائى و از جمله مجارستان ، آن‌قدر باريك نيست و به آن شدت سفت و محكم بسته نمىشود كه بر اثر آن حركت و رشد امعا و احشا متوقف بشود و حتى كبد در تنگنا بيفتد ، بلكه كاملا برعكس نرم است و پهن و به سستى بسته مىشود ، به صورتى كه بيشتر نگاهدارنده و محافظ امعاست تا مانع و مزاحم آن ؛ و همچنين محافظ و نگاهدارندهء ستون فقرات نيز هست . به همين دليل براى كودكان و جوانانى كه طرز نشستن و راه رفتن آنها نگران‌كننده است مسلما بستن كمربند داراى فوايد بهداشتى بسيار است . معمولا در « پركمر » چيزهائى فرو مىكنند كه با ملاحظهء آن به سهولت مىتوان به مقام و حال صاحب آن پى برد . كسى كه خط و ربطى دارد در آن دوات و لوله‌اى كاغذ حمل مىكند و به همين دليل لقب ميرزا با او تناسب دارد ؛ نوكرها و لوطيها چاقوى پهن چركسى خود را در آن مىگذارند ، دلاكها شيشهء امالهء خود را و قس على هذا . در هواى خنك معتدل ، كليجه كه اغلب از شال ، پارچه يا برك دوخته شده است با آستينهاى كوتاهى كه فقط تا آرنج مىرسد مىپوشند ، كه گاهى